Gradovi i klimatske promene

Podeli :
  •  
  •  
  •  
  •  

sl2-mexico-city-small

Sredinom decembra prošle godine usvojen je klimatski sporazum u Limi. Diskusija članica UN u Peruu je bila veoma bučna i dramatična, ali je na kraju ipak usvojen dokument koji će poslužiti kao osnova za globalni pakt u Parizu ove godine. Međutim u brobu sa klimatskim promenama se sve više umesto država upuštaju veliki gradovi

Savremeni gradovi usled rastućih dimenzija i fizičkih karakteristika, predstavljaju „proizvođače” vremenskih prilika sa značajnim posledicama po komfor, zdravlje, vrednost nekretnina i kvalitet svakodnevnog života stanovnika. Noćne vrednosti gradskih temeperatura u toku letnjih meseci redovno su za nekoliko stepeni Celzijusa više od onih u okolini grada. Zbog rastućih površina nepropusnih podloga i urbanizacije, olujne bujice u gradskim i prigradskim naseljima često postaju elementarne nepogode koje rezultiraju materijalnom štetom i ljudskim žrtvama.

U isti mah, mnoge gradske sredine, posebno u zemljama u tranziciji i razvoju, postaju žrtve zagađenosti vazduha koja u kombinaciji sa meteorološkim uslovima i topografijom izaziva visoke zdravstvene rizike. S obzirom na to da preko šezdeset procenata svetskog stanovništva danas živi u gradovima, ovakvi problemi postaju uzrok sve veće brige gradskih i državnih vlasti, posebno u kontekstu globalnih klimatskih promena koje će situaciju u urbanim sredinama dodatno pogoršati. Međudržavni panel o klimatskim promenama (Internacional Panel for Climate Change, IPCC) je za svoj sledeći izveštaj planirao posebnu studiju koja će razmatrati buduće projekcije ovih problema, povezujući klimatske, infrastrukturne, demografske i energetske aspekte urbanizacije.

Trenutni konsenzus postoji oko toga da klimatske promene prete gradovima na tri načina: 1) kroz stalno povećanje količine gasova staklene bašte u gradskim sredinama, 2) kroz efekte globalnih promena u regionalnim razmerama, i 3) kroz aktivnosti koje gradovi preduzimaju kako bi obezbedili održivost u novonastalim uslovima. U meteorološkoj terminologiji to znači da bi gradovi mogli postati žrtve različitih anomalija i rizika, od kojih su najistaknutiji sledeći:

  1. opšti porast letnjih temperatura sa povećanim rizicima toplotnih talasa
  2. koji bi bili i jači i duži;
  3. kratke, intenzivne epizode padavina koje bi povećale rizike od plavljenja;
  4. plavljenja u priobalnim gradovima kao posledica porasta nivoa mora; kao i
  5. povećana verovatnoća sušnih perioda.

U sve većem broju, gradske i lokalne vlasti stimulisane su ovim procesima da preduzmu mere društvene i tehnološke inovacije koje bi im dale vremena da se prilagode predviđenim rizicima. U poslednjih dvadeset godina lokalne vlasti postaju sve značajniji faktor u ublažavanju i prilagođavanju globalnim klimatskim promenama.

Mnogi gradovi razvili su sopstvene klimatske strategije, a mnogi su postali i članovi nacionalnih i transnacionalnih mreža saradnje, od Američkog klimatskog dogovora gradonačelnika (U.S. Mayors Climate Protection Agreement) do koalicije C40. Motivi koji stoje iza ovih važnih inicijativa su prevashodno realni rizici od povećanih padavina, rasta temperature, poplava, rastućeg nivoa mora, erozije. Ali su takođe povezani i sa odgovornošću vlasti i blagovremenom prevencijom, kao i sa kompetentnošću gradskih institucija i postojećih znanja i praksi.

U toku prošle decenije i drugi svetski gradovi inicirali su programe usmerene na kontrolisanje gradskih klima. Impetus za njih dodatno je pojačan činjenicom da su gradovi najveći proizvođači gasova staklene bašte i da kao takvi doprinose globalnim trendovima. Koje bi inicijative trebalo pobrojati? Cilj jedne od skorašnjih studija rađenih na dva njujorška univerziteta bio je da se proceni koje se strategije mogu najuspešnije primeniti na ublažavanje toplotnog ostrva u gradu Njujorku.

Pošto se mnogi od zaključaka mogu primeniti na gradove sa sličnim problemima i sličnim opštim klimatološkim uslovima (godišnja doba, dužina dana), moguće je ovu studiju koristiti kao uzor za ostale i buduće slične analize.

Autori su predložili korišćenje numeričkih modela u kombinaciji sa osmotrenim meteorološkim, satelitskim i GIS podacima kako bi odredili koja od tri, ponuđena rešenja, ublažavanja toplotnog ostrva, imaju najveće šanse za uspeh. Razmatrane su tri mogućnosti: gradsko drveće, živi krovovi i svetle površine. Rezultati modeliranja pokazali su da je najefektniji metod hlađenja vazduha u gradu na visini od dva metra sadnja drveća na trotoaru. Međutim, najveće vrednosti hlađenja model je identifikovao u stvaranju svetlih/belih površina na svim objektima koji su sada obojeni tamnim bojama. U Njujorku je moguće obeliti oko 64 procenta površina, a samo 17 procenata površina može da primi nove sadnice.

Ovakva istražavanja mogu se sprovesti i u drugim gradovima radi stvaranja naučne osnove za ekološku politiku u vezi sa urbanim klimama.

Pre nekoliko godina, kao rezultat ovih saznanja, formirana je tzv. „Alijansa belih krovova”, koja svoje aktivnosti vidi na tri prostorno-društvene skale. Beljenje tamnih površina proizvodi, kao prvo, hladnije zgrade u kojima se smanjuje potrošnja energije i do 20 procenata. U zgradama koje nisu klimatizovane, unutrašnja temperatura može se spustiti i do tri stepena, što predstavlja vrednost koja je značajna posebno u toku letnjih toplotnih udara.

Drugo, kao rezultat masovnog bojenja u belo krovova, kao i ostalih površina, gradska temperatura snižava se do vrednosti od oko tri stepena. Ovakvo smanjenje ne čini gradove samo prijatnijim u toku letnjih meseci, već smanjuje i povećano formiranje smoga na višim temperaturama. I kao treće, globalno bojenje krovova u belo ima efekat hlađenja jednak smanjenju emisije gasova za oko 44 miliona tona ugljen-dioksida godišnje. Pretpostavljajući da prosečan automobil emituje oko četiri tone ugljen-dioksida godišnje, ove uštede ekvivalentne su uklanjanju oko jedne milijarde automobila za jedanaest godina.

U proteklih nekoliko godina mnoge inicijative krenule su u pravcu očuvanja i poboljšanja gradskog metabolizma radi ublažavanja klimatskih rizika, kako globalnih tako i lokalnih. Gradovi su izuzetno važni s obzirom na to da se u njima globalni trendovi superponiraju na lokalne uticaje. Od 2005, jedna od vodećih mreža gradova koji rade na smanjenju emisije gasova staklene bašte i poboljšanju lokalnog kvaliteta života je C40, grupa gradova u saradnji sa „Klintonovom klimatskom inicijativom”, čiji su potpisnici gradovi na svim kontinentima.

Između ostalog, C40 ima zaduženje da vodi evidenciju o svim najboljim praksama u ovom pravcu. Neke od njih važno je pobrojati kako bi se stekao utisak raznolikih mogućnosti u borbi protiv klimatskih promena. Ostin u Americi je tako razvio poseban program zelenih zgrada koji olakšava izgradnju održivih objekata. Berlin je usvojio plan izgradnje nisko-ugljeničnih zgrada koje odmah ostvaruju uštede u potrošnji energije. San Francisko je grad sa najvećim sistemom solarnih panela.

Oslo koristi 10.000 inteligentnih uličnih sijalica koje štede oko 1.400 tona ugljen-dioksida i smanjuju potrošnju električne energije za transportne potrebe za oko 70 procenata. Nekoliko američkih gradova, uključujući i Njujork, iniciralo je i akciju „Milion stabala”, koja je u toku i čiji cilj predstavlja ozelenjavanje gradskih površina radi povećanja evapotranspiracionog potencijala grada, a time i smanjenja toplotnog ostrva.

Veliki broj ovakvih primera mogao bi postati realnost i u gradovima Zapadnog Balkana, posebno u Beogradu. Ministarstvo nauke osiguralo je prioritetnost klimatskih istraživanja, a unutar jednog od konkretnih projekata postoji i potprojekat rada na klimatskim promenama u gradskim sredinama. Cilj ove studije je razumevanje bioklimatskih, infrastrukturnih, ekoloških i zdravstvenih parametara, a u kontekstu prostornog planiranja grada (i sela).

Projekat razvija metodologiju koja bi definisala klimatski profil Beograda i prigradske okoline radi definisanja adaptacije i ublažavanja postojećih i predstojećih klimatskih promena u regionu. Istraživanje ima prioritetni značaj zbog indikacija ekstremne ranjivosti delova grada koji su izloženi neplanskom razvoju usled demografskih i socijalnih trendova.

Vladimir Janković

Podeli :
Share on Facebook0Tweet about this on TwitterShare on Google+0Share on LinkedIn0Email this to someone

Podeli :
  •  
  •  
  •  
  •